Oprechte natuur
Tekst: Evelien Bouma
(Kunstmagazine Atelier)
Niets is vanzelfsprekend
Henk Heijnen (Kunsthistoricus/Directeur Kunstuitleen Gouda Regio)
Ik ben niet uit op chaos
Interview: Annemiek Leclaire (Journalist, Amsterdam)
Gedroomde werkelijkheid
Gerrit Bosch (Conservator Kunstcollectie Provincie Noord-Holland, Haarlem)
Het onzegbare
Liesbeth Molenaar (Galerie De Groene Poort, Middenbeemster)
Water als metafoor voor leven
Martha Dirkmaat-Planting (recensie in het Noordhollands Dagblad)
Magazine Atelier, jaargang 40, nummer 235, 2025
Interview: Evelien Bouma
Oprechte natuur
Joke Konijn is beeldend kunstenaar, ze woont in een beschermd natuurgebied en schildert met veel liefde het Noord-Hollandse landschap. “Als je écht goed kijkt, heeft het landschap veel te vertellen.”
Op weg naar het atelier van Joke Konijn in Oostknollendam, kom je door een beschermd natuurgebied. In het drassige landschap wemelt het van de vogels. Talloze grutto's porren met hun snavels in de grond en kieviten vliegen af en aan. Verderop breekt de zon door de wolken en rijdt er een tractor voorbij.
Het atelier is een oude koeienstal, direct aan haar huis. Binnen een verzameling opgezette vogels, twee lange witte tafels, kasten met verf, heel veel schilderijen en haar hond in een hoek. Het enige wat nog herinnert aan de oorspronkelijke functie zijn de kleine vierkante ramen met gaas ervoor en de houten balken in het plafond.
Joke Konijn komt uit een groot gezin. Ze groeide op in een boerengemeenschap in de Wijdewormer en had van kinds af aan een grote liefde voor de natuur. Bij de boerderij was een boomgaard met iepen. Die iepen stonden in een boog en soms zaten daar ook uilen in. Dit was de plek waar Joke begon met tekenen en schilderen. Net zoals ze nu bezig is met de weidevogels en de seizoenen, bekommerde ze zich toen om de uilen in de iepen en al het leven in de sloot. Tekenen en schilderen werden haar middelen om die liefde voor de natuur uit te drukken.
Lied van de wind VIII, olieverf op doek, 50 x 40 cm
KUNSTENAARSPAD
Al dat tekenen werd niet bepaald aangemoedigd thuis. Toch was ook voor de ouders van Joke duidelijk dat ze het kunstenaarspad zou gaan bewandelen. Ze werd door haar juf al naar de grafische school gestuurd en ging daarna door naar de Gerrit Rietveld Academie.
Daarmee maakte het Zaanse landschap plaats voor de bruisende stad Amsterdam. In plaats van het schilderen van iepen en slootjes, stond ze nu op Koninginnedag op het Rokin portretten te schetsen met wat inkt en opgebrande luciferstokjes. Over belangstelling had ze niet te klagen, maar echt bevredigend vond ze het portrettekenen niet. Dan toch liever een landschap.
Elke ochtend, het liefst bij zonsopgang, loopt Joke met haar hond een rondje door de polder. Ze is eigenlijk nooit echt op zoek naar een idee voor een schilderij, maar er is altijd wel iets dat haar aandacht trekt, een sfeer, een weerspiegeling, of een bepaalde lichtinval. Als er zoiets is, staat ze even stil en probeert alles zo goed mogelijk in zich op te nemen. 'Het landschap is zo oprecht, dat probeer ik in mijn werk te laten zien.'
Lied van de wind, olieverf op doek, 50 x 40 cm
RONDE VAN NEDERLAND
In haar werk onderzoekt Joke Konijn hoe ze het beste haar gevoel en het landschap kan verenigen. 'Het gaat om mijn eigen betrokkenheid met de natuur, die ik in kleur en materie probeer weer te geven. Er is een innerlijke wereld en een buitenwereld en die twee wil ik samenbrengen in een schilderij. Het is dus niet mijn bedoeling de werkelijkheid een op een weer te geven, anders kan ik net zo goed een foto maken!'
Olieverf op doek heeft haar voorkeur, maar ze maakt ook graag tekeningen en aquarellen. Al sinds haar studie aan de Rietveld Academie exposeert ze geregeld. Daarvoor legde ze de basis door met een groep collega-kunstenaars het hele land door te gaan om elkaars schilderijen aan te bieden aan de plaatselijke kunstuitleen. Een soort artistieke 'Ronde van Nederland' die boven verwachting goed uitpakte.
Aankondiging van een nieuwe tijd, olieverf op doek, 240 x 160 cm
SCHILDEREN ALS ZUURSTOF
Zonder schilderen zou Joke Konijn niet weten hoe ze met de wereld om moet gaan. Het liefst schildert ze weken ongestoord aan een stuk door om zich helemaal in het landschap te verliezen. Als in een soort trance, begeleid door ritmische muziek van onder anderen Simeon ten Holt. De energie die dan door haar heen stroomt, is haar zuurstof.
Als ze eenmaal uit die trance is, kijkt ze soms vol verbazing terug op haar werk. Alsof het schilderij buiten haar om is gemaakt. Toch geeft deze manier van werken haar ongelofelijk veel voldoening, zegt ze. 'Daar doe ik het eigenlijk voor.'
Dat weken achtereen werken aan een schilderij, dat gaat niet altijd meer; ze heeft kinderen en kleinkinderen die graag op bezoek komen en bovendien geeft ze twee keer per week cursussen in haar atelier. Dat is begonnen tijdens de pandemie. Ze wilde de wereld een beetje helpen, maar had geen idee wat ze kon doen. Het viel haar wel op dat het opeens een stuk drukker was geworden in de polder. Mensen konden niet meer naar kantoor en hadden dus ruimschoots tijd om te wandelen. Ze stelde haar atelier open voor belangstellenden om te tekenen en te schilderen, en van het een kwam het ander. Die lessen zijn nooit opgehouden.
De belangrijkste les die ze haar leerlingen meegeeft is: begin met goed kijken. 'Dat lijkt heel erg simpel, maar het is makkelijker gezegd dan gedaan. Want als je écht goed kijkt, heeft het landschap misschien wel veel meer te vertellen dan je op het eerste gezicht zou verwachten.